เมื่อพูดถึงการยื่นภาษี หลายคน โดยเฉพาะเด็กจบใหม่ มักคิดถึงภาพของการ “เสียเงินเพิ่ม” เป็นอย่างแรก แต่ในความเป็นจริง หนึ่งในเรื่องสำคัญที่ทำให้ภาษีไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด คือสิ่งที่เรียกว่า ค่าลดหย่อนภาษี ซึ่งถือเป็นสิทธิของคนทำงานทุกคน รวมถึง first jobber ที่กำลังจะยื่นภาษีเป็นครั้งแรกในปี 2569
ค่าลดหย่อนภาษี คือรายการค่าใช้จ่ายหรือสิทธิที่กฎหมายเปิดโอกาสให้นำมาหักออกจากรายได้ เพื่อทำให้ฐานรายได้ที่ใช้คำนวณภาษีลดลง พูดให้เข้าใจง่ายคือ ยิ่งมีค่าลดหย่อนมาก โอกาสเสียภาษีก็น้อยลง หรือในบางกรณีอาจไม่ต้องเสียเลย และอาจได้เงินภาษีคืนด้วยซ้ำ
สำหรับ first jobber ค่าลดหย่อนพื้นฐานที่ทุกคนมีเหมือนกันโดยอัตโนมัติ คือ ค่าลดหย่อนส่วนตัว ซึ่งไม่ต้องเตรียมเอกสารอะไรเพิ่มเติม เพียงแค่กรอกข้อมูลในการยื่นภาษีออนไลน์ ระบบก็จะคำนวณให้เอง นี่คือเหตุผลที่หลายคนแม้เงินเดือนยังไม่สูง แต่เมื่อยื่นภาษีแล้วกลับไม่ต้องจ่ายภาษีเพิ่มเติม
นอกจากค่าลดหย่อนพื้นฐานแล้ว เด็กจบใหม่บางคนอาจเริ่มมีค่าลดหย่อนอื่น ๆ เข้ามาโดยไม่รู้ตัว เช่น ประกันชีวิตหรือประกันสุขภาพ ที่ทำไว้ตั้งแต่เริ่มทำงาน หรือกองทุนที่บริษัทแนะนำให้ลงทุนเพื่อวางแผนอนาคต รายการเหล่านี้สามารถนำมาใช้ลดหย่อนภาษีได้ หากมีเอกสารหรือข้อมูลประกอบครบถ้วน
ประเภทของค่าลดหย่อนภาษี
1. ค่าลดหย่อนส่วนตัวและครอบครัว
- ค่าลดหย่อนส่วนตัว
- คู่สมรส
- บุตร
- บิดามารดา
- ผู้พิการ / ผู้ทุพพลภาพ
2. ค่าลดหย่อนจากประกัน
- ประกันสังคม
- ประกันชีวิต
- ประกันสุขภาพ (ตนเอง / บิดามารดา)
3. ค่าลดหย่อนจากการออมและการลงทุน
- กองทุนเพื่อการออมระยะยาวตามเงื่อนไขรัฐ
- กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (ถ้ามี)
4. ค่าลดหย่อนจากดอกเบี้ยและการใช้จ่าย
- ดอกเบี้ยเงินกู้เพื่อที่อยู่อาศัย
5. ค่าลดหย่อนจากการบริจาค
- บริจาคทั่วไป
- บริจาคเพื่อการศึกษา / โรงพยาบาล
- บริจาคผ่านโครงการของรัฐ
6. ค่าลดหย่อนตามมาตรการพิเศษของรัฐ
- มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ (มีเฉพาะบางปี)
อีกกรณีที่พบได้บ่อยคือ first jobber ที่เริ่มทำงานยังไม่ครบปี หรือเพิ่งเริ่มงานกลางปี แม้รายได้รวมทั้งปีจะไม่สูงมาก แต่บริษัทมีการหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ล่วงหน้า หากนำค่าลดหย่อนมาคำนวณร่วมด้วย ก็มีโอกาสได้รับ เงินภาษีคืน ซึ่งเป็นสิทธิที่หลายคนพลาดเพียงเพราะไม่ยื่นภาษีหรือไม่รู้จักค่าลดหย่อนของตัวเอง
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีมักเตือน คือ ค่าลดหย่อนภาษีไม่ใช่เรื่องที่ต้องไป “หามาเพิ่ม” เพื่อหวังลดภาษี แต่ควรใช้เฉพาะสิทธิที่ตัวเองมีจริง และเตรียมเอกสารให้ถูกต้อง เพราะการกรอกข้อมูลค่าลดหย่อนผิด หรือใส่ข้อมูลที่ไม่มีหลักฐาน อาจนำไปสู่ปัญหาการถูกเรียกตรวจสอบภายหลังได้
สำหรับการยื่นภาษีปีแรกในปี 2569 first jobber ควรเริ่มจากการทำความเข้าใจว่า ตัวเองมีค่าลดหย่อนอะไรบ้างอยู่แล้ว และมีเอกสารรองรับครบหรือไม่ เมื่อรู้จักใช้สิทธิของตัวเองอย่างถูกต้อง การยื่นภาษีจะไม่ใช่แค่หน้าที่ตามกฎหมาย แต่เป็นอีกหนึ่งวิธีบริหารเงินที่คนทำงานรุ่นใหม่ควรเรียนรู้ตั้งแต่ก้าวแรกของชีวิตการทำงาน